سایت سیر و سیاحت

 کاروانسرای تاج آباد
كاروانسرای صفوی تاج آباد در گذشته يكي از منزلگاه هاي كاروان هاي زيارتي جاده كربلا بوده و در حال حاضر متروك مي باشد . كاروانسراي مذكور توسط آقاي زارع از اهالي روستا خريداري شده است . بنا در سالهاي اخير به عنوان منزل مسكوني اهالي روستا مورد استفاده قرار مي گرفته است ، بنابراين الحاقاتي در آن صورت گرفته است كه از جمله آن ها مي توان ديوارهاي متعدد در داخل حجرات و اصطبل ها را نام برد . اين بنا در محل به كاروانسراي شاه عباسي معروف است و تاريخ آن به دوران صفويه بر مي گردد . محل حمام فعلي روستا، كوره آجرپزي براي كاروانسرا بوده است.اين كاروانسرا داراي پلان دايره است كه در منطقه غرب ايران بسيار منحصر به فرد است . مصالح اصلي به كار رفته در بنا متشكل از آجر و ملات ساروج است. اصطبل ها در پشت كاروانسرا ، اتاق ها و حجرات در جلو و مشرف به صحن حياط مركزي قرار دارند . در وسط حياط بنا دو عدد چاه آب وجود داشته است . از سوی دیگر نوع قوس هاي استفاده شده در این بنا جناغي است و در داخل حجرات و اصطبل ها آثار طاقچه هاي متعددي ديده مي شو د. كاروانسرای تاج آباد اسد آباد که به شماره 1872 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده ، قرار است پس از اتمام مرمت و احیا به مرکز اقامتی و پذیرایی تغییر کاربری دهد . گفتنی است ؛كاروانسرای صفوی تاج آباد در 25 كيلومتري شمال غربي شهر همدان به اسدآباد، سمت راست جاده و در روستاي تاج آباد سفلي (رسول آباد)، داخل بافت روستا قرار دارد .
كاروان‌سراي ياريم قير : اين كاروانسرا در روستاي ياريم قيه از توابع بخ شفافين واقع شده و تقريباً ويرانه است . طرح آن به شكل مستطيل و به ابعاد 50 × 60 متر و ارتفاع ديوارهاي باقي مانده چهار متر است . اين كاروان‌سرا احتمالاً از نوع كاروان‌سراهاي كوهستاني و متعلق به دوره صفويه است . مصالح به كار رفته در بنا كاملاً از سنگ نتراشيده همراه با ملاط ساروج است . در ضلع جنوبي ، بقاياي سه برج تزئيني هنوز هم خودنمايي مي كند . اين بنا با وجود ويراني و تخريب ها براي مطالعات تاريخي و معماري اهميت شايان دارد .
کاروانسرای زغالی ها
این کاروانسرا واقع در ضلع شمال غرب تپه مصلی همدان از آثار زیبای دوران قاجاریه است.بخش اصلی کاروانسرا تخریب شده وفقط سردرو هشتی ورودی آن سالم مانده است.نمای بیرونی کاروانسرا با کاشی کاری و آجرکاری زیبا تزیین شده است.
 

 کاروانسرای فرسفج
كاروانسراي فرسفج تويسركان در كنار جاده قديمي كه آن نيز در زمان صفويه احداث گرديده بود، ساخته شده است و از راه هاي مواصلاتي مهم محسوب مي شود و پايتخت را به سرحدات غربي متصل مي كند. اين جاده تا يك قرن پيش داير و مورد استفاده كاروانيان قرار داشته و تا پنجاه سال پيش نيز بيشتر قسمت هاي اين بنا سالم و پابرجا بوده ولي طي نيم قرن اخير تدريجاً متروك گرديده است . كاروانسراي فرسفج با اضلاعي در حدود 65 متر به مساحت تقريبي 4000 مترمربع متشكل از يك محوطه بزرگ مربع شكل مي باشد كه گرداگرد آن اتاق هاي متعدد متصل به هم با ايوان ها و فرش اندازهايي مناسب براي اقامت مسافرين بوده و به موازات جبهه هاي شمالي و شرقي و غربي حياط در كاروانسرا سه رديف اصطبل وجود داشت.در این کاروانسرا همچنين انبارهاي متعدد براي ذخيره و نگهداري علوفه ساخته شده بود . كليه قسمت هاي بنا از آجر ساخته شده و با داشتن ديوار هاي قطور و سقف هاي طاق ضربي آجري از استحكام فوق العاده اي برخوردار بوده است . از سوی دیگر در چهارگوشه آن برج هاي آجري استوانه اي ساخته شده كه بدنه آن با آجرهاي تراشيده و ظريفي پوشيده شده است . بناي مذكور علاوه بر اينكه محل مناسبي براي بيتوته مسافران محسوب مي شد ، وجود برج و بارو موجب اين تصور است كه احتمالاً جنبه نظامي نيز داشته است . در داخل بنا نیزدر قسمت فوقاني برج ها چند رديف آجركاري كنگره شكل اجرا شده است و نيز در سطح جانبي و سقف هاي بهار خواب ها و ايوان هاي جلوي حجرات آجركاري ظريف به چشم مي خورد. در لبه پشته بام گرداگرد كاروان سرا بطرف خارج و در هر 70 متر ناودان هايي از سنگ سفيد كار گذاشته بودند . مدخل و سردر ورود با چند رديف طاق جناغي شكل و رديف هايي از تزئينات آجري ساخته شده و در اين قسمت محوطه مدوري وجود دارد كه سقف گنبدي آن را با رديف هاي منظم آجر پوشانده اند . نظر به اينكه عده اي از سفال گران محلي چندين سال است كه حجرات كاروانسرا را اشغال نموده و آنجا را تبديل به كارگاه سفالگري نموده اند ، چنانكه به اقتضاي كار دود ناشي از كوره ها بنا را كثيف كرده است . كاروانسراي فرسفج تويسركان در حدود 10 كيلومتري جنوب غربي شهر و مجاور روستاي فرسفج واقع شده اس ت. این بنای تاریخی که به شماره 1970 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .
 

کاروانسرای قلمدانی 
 در شمال مسجد پیغمبر به وسعت تقریبی 500 متر مربع ، کاربری فعلی و دفتر تجاری است .
کاروانسرای صفرخانی و سرای نو : در ضلع شمال و شرق مسجد پیغمبر ، در راسته فلسطین واقع است . ورودی آن در کنار ورودی سرای قلمدانی واقع است و با مساحت 4000 متر مربع ، دارای 165 باب حجره است . این کاروانسرا به شماره 2088 مورخه 11/5/1377 به ثبت آثار تاریخی رسیده است .
 کاروانسرای شریفیه 
 واقع در بخش میانی بازار و محدود به راسته نخود بریزها ، حلبی سازخانه ، صحافخانه و علاقبندها می شود . این کاروانسرا به شماره 2087 مورخه 11/5/1377 ثبت شده است .

کاروانسرای میرزا کاظم
کاروانسرای میرزا کاظم در ضلع شرقی خیابان اکباتان واقع شده و ورودی ان از راسته سمساری هاست . این مجموعه در حال حاضر زیباترین و سالم ترین سرای همدان است وسعت تقریبی آن 4000 مترمربع است و به شماره 2224 مورخه 23/5/1378 به ثبت رسیده است .

کاروانسرای حسین خانی 
 در شمال شرقی کاروانسرای نو قرار دارد و درب های اصلی آن در جنوب شرقی کاروانسرا قرار دارد . این بنا متعلق به دوران فتحعلی شاه قاجار است و در حال حاضر محل انبار کالا شده و در گذشته علاوه بر انبار تجارتخانه هم بوده است .
 
کاروانسرای گلشن 
 کاروانسرای گلشن در خیابان اکباتان روبروی کاروانسرای حاج میرزا کاظم قرار دارد و مدخل دیگر آن ، از وسط ضلع غربی به بازار صحافخانه مرتبط می گردد. احداث این بنا مربوط به اوایل دوران قاجاریه بوده و کاربری فعلی آن مرکز فروش گلیم و موکت ، پارچه و غیره می باشد .
 كاروانسراي شاه عباسی تويسركان
كرمانشاه در نزديكي روستاي فرسنج واقع شده و از آثار دوره صفويه است . شكل كاروان‌سرا تقريباً مربع چهار ايواني به ابعاد اين كاروانسرا در پنج كيلومتري مسير جاده آسفالته تويسركان به بيروني 56 × 56 و ابعاد داخلي 5/23 × 5/23 متر است . چهار مربع دايره اي شكل در چهار گوشه آن و سه برج نيم دايره در اضلاع خاوري، باختري و شمالي آن ساخته شده كه برج‌ها علاوه بر جنبه تزييني ، محل ديده‌باني نيز بوده است . در طرفين درب ورودي كاروانسرا چهار طاق نماي تزييني به طور قرينه ساخته شده است . كاروانسرا داراي حياط مربع شكلي است كه اصطبلش در پشت آن واقع شده است . در حال حاضر اين كاروانسرا در دست سفالگران روستاست و همين امر ، آسيب‌هاي جبران ناپذيري به آن وارد ساخته است . به طوري كه قسمت‌هايي از آن به علت استفاده اهالي از مصالح ساختماني بنا ، جهت ساختمان سازي از بين رفته است . آجر كاري حصيري و طاق نماهاي در ورودي ، تزيينات فعلي كاروانسرا را تشكيل مي دهد .
 

کاروانسراهای همدان 
 از نوع درون شهری است و به دو گروه عمده تقسیم می شوند : کاروانی ، تجاری مانند: کاروانسرای گلشن و میرزاخانی ، که هم تجاری هستند و هم محلی برای استراحت کاروانیان بوده اند .
تجاری : از این نوع ، می توان به کاروانسرای صفرخان نو و شریفیه اشاره کرد . اکثر کاروانسراهای کاروانی، تجاری دارای حیاط مرکزی هستند و حجره ها در دو طبقه پیرامون حیاط مرکزی ، بنا شده اند که حجره های طبقه پائین به عرضه کالا اختصاص دارند و حجره های طبقه بالا مخصوص استراحت و خواب کاروانیان بوده اند .